LIBOR SKANDALI: GERİLİM ROMANI GİBİ OKUNUYOR

ftadviser

Libor Skandalı’nı Anlayın

Steve Thomas

libor_z

Libor sabitleme skandalı ile ilgili tek bir kitap okuyacaksanız bu o kitap: bölümler, yatırım bankalarında ve işlem salonlarındakilerle düzenleyiciler ve onlarla birlikte hareket edenlerin faaliyetleri arasında değişimli olarak ilerliyor.

Libor Skandalı belli dövizler için farklı vadelerde temel borç verme oranları ve 350 trilyon dolarlık finansal varlığın endekslendiği (ülke içindeki sıradan mortgage’lar dahil) ve dünyanın geri kalanının her gün bir grup uluslararası bankanın birbirlerine borç verme maliyeti olarak hesaplandığını sandığı bir grup anahtar oranın nasıl manipüle edildiği hakkında.

Sorun en basit haliyle, değeri Libor’a bağlı varlıklarda pozisyon alan traderların oranı etkilemek için açık bir güdüye sahip olmalarında yatıyor.

Paneldeki her bankanın bünyesinde belli bir döviz için, teklifleri toplayan örgüte göndermek üzere ‘oran girişi yapan’ biri var, ve eğer bir trader girişleri etkilerse, büyük ölçüde sabitlemeden kaynaklı olarak ciddi kar yazıyor.

Bizim gibi Libor’un oluşumu gibi konuları içeren yüksek lisans seviyesinde finansal piyasalar dersleri verenler için, oranın bu şekilde etkilenebildiğini görmek şok edici ve belki de bu çürümenin geniş ölçüde uygulandığı iddiası daha da büyük bir sürpriz. Öte yandan, büyük finansal krizden bu yana derecelendirme kuruluşlarının davranışlarından döviz uzlaşma işlemlerine kadar bir çok şey bizi şaşırttı ve bu sürprizler bankalara pahalıya patladı.

Kitabın ana kahramanı bir çok açıdan etkileyici; çevresi üzerinden Libor’un belirlenmesinde ayarlamalar yapmada çok parlak ve alım satım işlemlerinde zorlayıcı.

libor_skandali_k

Londra aşırılıklarından hoşlanmayan okuyucuların yardımına oranı manipüle etme sürecine yardım etmesi için işlemin diğer tarafındakilere teklif edilen daha vahşi rüşvet tekliflerinden bazıları yetişiyor. Savunmada kullanılan ‘ama herkes yapıyor’ ve ‘üst yönetimin her şeyden haberi vardı’ mahkemede işe yaramadı.

Bu hep devam edecek olan bir hikaye: BBC Panorama programı 10 Nisan’da İngiltere Merkez Bankasının dahline dair haber yaptı, iki trader daha sadece bir hafta önce aklanmıştı.

Libor etrafındaki skandal büyük finansal kriz boyunca görünen pek çok güven ihlalinden belki de en hayal kırıklığı yaratanı. Sadece borçlananları cezalandırmak ve çarpmak için oranın belli bir yönde çarpıtılması değil, ama oranın traderın karını artırmak için her iki yönde de manipüle edilebilmesi. Birçok insanın yaşamında merkezi bir rolü olan, görünüşte objektif, yüksek profilli bir konseptin kişisel kazançlar için öylesine manipüle edilmiş. Medeni finans topluluğu bir kez daha tehdit altındaydı.

Bütün bunlar hızlı ve eğlenceli bir okumada temiz bir şekilde açıklanmış. Böylesine kuru bir konuya canlılık kazandırdıkları için Bloomberg’de skandal haberlerini yapan Vaughan ve Finch övgüyü hak ediyor.

Yine de tüm bu faaliyetlerin ardındaki soruyu sormadan edemiyorum: tüm bu olanların ekonomik ve sosyal boyutu nedir?

Traderlar nihai gerçek ekonomik aktiviteden silinmiş bir aktivite için multi milyon dolarlar kazanabiliyorlar. IMF çok fazla finansmanın büyümeyi yavaşlattığını ve finansal istikrarsızlığa sebep olduğunu gösteren çalışmalar yayınlıyor. Bu traderların yalanları işte bu ‘çok fazla finansman’ dünyasının derinlerinde yatıyor.

Libor Skandalı gerilim romanı gibi okunuyor ama ilgili genel okuyucu kitlesi için de yeterince bilimsel bir kitap, dipnotları yerinde, ve başlığın işaret ettiği gibi finansın önemli ama mat alanında meydana gelen şüpheli işlemler üzerine oldukça güçlü bir şekilde gidiyor.

Bu konuda yayınlanan bir başka kitap iki katından fazla hacme sahip.

Steve Thomas, Cass Business School Londra’da finans profesörüdür.