LIBOR SKANDALI: HAYES’İN DEHASI

efrw8 Mart 2017

Merkezi bir platformun olmadığı şeffaflıktan yoksun tezgah üstü türev piyasasında brokerlar bilgi akışının merkez üssü durumundadır. Hayes’in dehası özel eğitimli rakiplerinin birçoğu tarafından görmezden gelinen bu aracıların Libor’u kontrol etmede kilit bir konumda olduklarını fark etmekti.

tom_hayes

Hayes gözlerini kapadı ve bir nefes aldı, işlem salonunun alışıldık sesini duymadı bile. 2006 yılı Ekim ayıydı ve Hayes burnundan soluyordu. Japonya’ya ineli iki ayı geçmişti ancak vizesiyle ilgili bir sorun sebebiyle tek bir işlem bile yapamamıştı. Haftalar boyunca büyük bir maçta kenarda ısınma hareketleri yapan bir yedek oyuncu gibi hissetmişti. Sonunda işlem yapmasına izin verildiğinde kısa vadeli faiz oranlarının yönüyle ilgili büyük bir iddianın çoktan kaybeden tarafındaydı. (1) Yen Libor’u yerinden oynamaya ayak diriyor ve o da gittikçe daha çok sinirleniyordu. İşini seviyordu ama işler istediği gibi gitmediğinde bir o kadar da nefret ediyordu.

Hayes’in masası, kalabalık bir meydanda birbirine bakan bir çift özdeş gökdelendeki UBS Tokyo merkezinin beşinci katında, bir matrise yerleştirilen yüzlerce masadan biriydi. Önünde bir kalkan gibi eğimli duran şeyler; sürekli değişen piyasaları tam olarak kontrol etmesi için ihtiyaç duyduğu fiyat, haber ve alım satım arayüzleri evrenini gözlerine ışınlayan ekranlardı. Bunların altında piyasada çalıştığı broker ve diğer bağlantılarıyla sağlam bir şekilde iletişime geçmesini sağlayan tuşlarla dolu dâhili telefon kutusu bulunuyordu. Her birkaç saniyede bir hattaki bir ses gelip ona “2 yıllıktan 10 tane binlik” veya “34’ten lib tib” gibi tekliflerde bulunuyordu. Her şey hızı maksimuma çıkarmak ve çabayı minimuma indirmek üzere oluşturulmuştu. Bir çift uğurlu panda oyuncağının eşlik ettiği iki klavyesi vardı.

O sabah uğurlu turnikesinden geçmişti. Uğurlu iç çamaşırını, uğurlu tişörtünü ve uğurlu pantolonunu giymişti. (2) Hiçbiri işe yaramıyordu.

libor_skandali_k

O öğleden sonra Hayes, kafasında bir ışık yandığında Londra’daki brokerlarından birine içinde bulunduğu çıkmaza dair dert yandığını sonradan hatırlayacaktı. Bu işte çalıştığından beri bankalar

Libor tekliflerini hep kendi pozisyonlarına faydası olacak şekilde şekillendiriyorlardı. Bir trader sabah yüksek bir altı aylık orana ihtiyaç duyarsa şirketinin Libor’dan sorumlu nakit masasındaki kişiye bir mesaj atıyor ve ondan o günün teklifini bir baz puanın yarısı kadar yukarı iteklemesini istiyordu. Yine de sistem kurcalanmaya karşı korunaklıydı. Bir banka her ne kadar oranı değişik yönlere çekse de, diğer 15 banka da aynı şeyi yaptığından, tek bir bankanın toplam oranda büyük bir etkisi olamazdı ve hatta traderlar bankalardaki kankalarını kıyak için arada sırada aradıklarında bile yayınlanan oran üzerindeki etki minimal oluyordu.

Yazarlar hakkında

Liam Vaughan ve Gavin Finch Bloomberg ve Businessweek Londra’da finansal suçlar üzerinde çalışan gazeteciler. 2013’te günde 5 trilyon dolar işlem hacmi olan döviz piyasasını manipüle eden küresel bir komployu keşfettiler ve üç kıtada bankaların 10 milyar dolar ceza ödemeleriyle sonuçlanan soruşturmaları tetiklediler. 2014’te prestjili ekonomi gazeteciliğinde mükemmellik alanında Gerald Loeb Award ve yılın en iyi finans haberciliği için Harold Wincott ödülü kazandılar.

Referanslar

  1. Tom Hayes, SFO Sorgulamaları
  2. David Enrich, “The Unraveling of Tom Hayes”, The Wall Street Journal, Sept.13, 2015, http://graphics.wsj.com/libor-unraveling-tom-hayes/1