LIBOR SKANDALI: “TRADER A” İLE TANIŞIN

euromoney

Libor Skandalı: ‘Trader A’ ile tanışın

Farah Khalique

9 Şubat 2017

Hüküm giyen Trader A, yani Tom Hayes’in hikayesi manşetleri kaplayan Libor skandalını kurgulayan bir kaç kliğin eylemlerini gözönüne seriyor, ancak Hayes’in mahkumiyetine rağmen, şirketler yaptıklarının yanlış olduğunu kabul etse bile, suçu sadece traderların üstüne yıkmak, herkesin bildiği gibi, hala çok güç.

Former trader Tom Hayes, a defendant accused of rigging Libor, arrives at Southwark Crown Court in London, Britain July 21, 2015. The trial of Hayes, a former yen derivatives trader who denies eight counts of conspiracy to defraud, is entering its final stages at London's Southwark Crown Court.   REUTERS/Neil Hall - RTX1L6DZ

Tom Hayes’i uzun uzadıya tanıtmaya gerek yok. Hayalet gibi solgun yüzüyle eski faiz oranı traderı Libor skandalından dolayı hapse giren ilk bankacı olarak halkın zihninde sağlam bir şekilde yer etti.

Hayes gibi traderların bankaların birbirlerine borç verdiği faiz oranı olan ‘dünyanın en önemli rakamına’ nasıl hile karıştırdıklarına dair yüzlerce makale yazıldı.

Şimdi Bloomberg muhabirleri Liam Vaughan ve Gavin Finch konuyla ilgili her şeyi bir kitapta bir araya getirdiler: Libor Skandalı. Libor hilesi hikayesi hakkında çok bilgili olsanız bile çok ilginç bir okuma vadediyor.

libor_skandali_k

Hayes’in macerasını -kendisine Çikolata Tommy lakabı takılmasına sebep olan- “kakao yudumlayan, battaniyesinden ayrılmayan eksantrik” bir gençten, hapiste son bulan “agresif ve zorlu” bir tradera kadar takip ediyoruz.

Hayes cezasının bozulması için Criminal Cases Review Commission’a temyiz başvurusunda bulundu, önceki temyizi kaybetmiş ve Yüsek Mahkeme’ye başvurusundan mahrum kalmıştı. Adını temize çıkarmak için 150.000 sterlinlik bağış kampanyası düzenledi. Şu ana kadar 78.000 sterlin topladı.

Kitap Hayes için diğerlerini kendi bankalarının Libor girişlerini çarpıtma konusunda, köriden nakde kadar herhangi bir avanta karşılığında cesaretlendirmesinin nasıl da ürkütücü bir basitlikte olduğunun ayrıntılarını veriyor.

Traderların Libor’la nasıl oynadıklarının derin analizlerini içeren Libor Skandalı, geçmişin şimdiyi yakalamada nasıl da kararlı olduğuna dair bir kitap.

Kitabın Hayes’ebir faydası olmayabilir, ama onunla aynı çevrede bulunan aracı kurumlardaki meslektaşları, banka yöneticileri, finansal düzenleyiciler, İngiliz Bankacılar Birliği’ndeki (BBA) döviz ve para piyasaları komitesinden, İngiltere Merkez Bankası’nın en üst yöneticilerine kadar bu dünyadaki hemen herkes üzerine de ışık tutuyor.

Yazarlar bize BBA’da Libor’dan sorumlu eski müdür John Ewan’ın bu pozisyona gelmeden önce hiçbir bankacılık tecrübesi olmadığı gibi ilginç küçük bilgiler veriyor.

Kitaba göre Ewan, Hayes’in duruşmaları sırasında BBA’da yapılan toplantılarda tartışılan şeylerin çoğunun kafasından uçup gittiğini itiraf etmiş.

Tahmin edilebilir bir şekilde, günü Amerikalılar kurtarıyor.

Kitap büyük ölçüde soruşturmalarda marşa basan ABD’nin düzenleyici kurumları içindeki kuru hiyerarşinin ayrıntılarına yoğunlaşıyor ve belki de John LeFevre’nin Straight to Hell kitabındaki gibi ucuz heyecanlardan yoksun; ironik olarak bu kitap tahvil sendikasyonu piyasasının nispeten temkinli dünyası hakkındaydı.

Yazarlar kendilerinden emin bir şekilde Libor’un başlangıcına dair ayrıntılar vererek, dünyanın en önemli gösterge oranına evrilmesini ve rezilce manipüle edilmesini, dünyanın en büyük trading masalarının arkasındaki yüzlerin kişisel detaylarını baştan sona kadar serpiştirerek okuyucuyu tarih kulvarında bir yolculuğa çıkarıyor. Lordum, Hoshino ve elbette Çikolata Tommy; karakter seti hayal kırıklığına uğratmıyor.

Kitap püf noktasını getirdiği 14. bölümdeki -Sadece Yüzmeye Devam Et- kaçınılmaz sona giden yolda yavaş yavaş ilerliyor. Traderların Libor’la nasıl oynadıklarının derin analizlerini içeren Libor Skandalı, geçmişin şimdiyi yakalamada nasıl da kararlı olduğuna dair bir kitap.

Hayes Citibank Tokyo’daki kârlı trading işinden kovuluyor –yine de imzaladığı anlaşma gereği 3 milyon dolarını alıyor- ve eşiyle birlikte yeni bir başlangıç yapmak için İngiltere’ye dönüyor. Ne var ki, Hayes karanlık geçmişinden ne kadar çok kaçmaya çalışırsa (Woldingham’ın hoş Surrey köyünde yerleşerek, bir baba olarak ve saygın bir MBA progamına katılarak), geçmiş kapısını o kadar çok çalıyor, ta ki bir gün polis bir tutuklama kararı ile kapısına dayanana kadar.

En kötü işlem

O güne kadar hep kazanan hayat çizgisi en kötü işini yapıp bütün suçlamaları reddettiğinde beklenmedik şekilde son buluyor.

Londra’daki finans dünyasına katılan hırslı mezunlar bankaların kitaplıklarındaki bütün uyum rehberlerini okuyabilirler, veya sadece bu kitabı okuyabilirler. İşinizi kaybetmeniz ve sosyal bir parya olmanız bir şey, hapis cezası almanız başka bir şeydir.

Düzenleyiciler Libor boşluğuna son vermek için Hayes’i ve yandaşlarını kıstırırken, 5 trilyon dolarlık döviz piyasasının iç işleyişinin sırları da ortaya çıkar. Farklı isimler ve yüzler, ama temelde aynı hikaye. Çoğunlukla erkek bir kadro kendi menfaatlerine göre ve kendi kasalarını doldurmak için gösterge bir oranla oynamaktadır.

Banka cezaları, özürler ve cezai soruşturmalar dağıtıldı, ama ders alındı mı? Elbette düzenleyiciler yakalamaca oynadılar, ancak Libor Skandalı’nda ayrıntıları verildiği gibi, herkesi kontrol etmek imkansız ve fahiş derecede maliyetli.

Barclays’in Libor uygulamaları hakkında kendi içindeki soruşturması -ki bunu CFTC mecbur kıldığı için yapmıştı- 22 milyon belge, 75 kişiyle yapılan görüşme ve bir milyondan fazla kayıt dinlemesinden oluşuyordu.

“Toplam maliyet 100 milyon sterlindi – CFTC’nin yıllık bütçesinin tamamının yarısından fazla” diyor yazarlar. “Libor CFCT’nin her yıl yaptığı yüzlerce soruşturmadan sadece biriydi, yetki alanına giren düzinelerce banka olduğu hesaba katılırsa, işi delege etmekten başka çaresi yoktu.”

Bireyler yakalandığında bile su geçirmez bir kılıf ve uyuklamamayı başarabilen bir jüri olmaksızın hüküm tesis etmek hala zor olabiliyor; Hayes’le birlikte hilekarlıkla suçlanan altı aracı kurumlar arası brokerın duruşmasında juri üyeleri uyumuştu. Altısı da beraat etti.

Ve İngiltere’dekiler daha da zorlu hale gelebilir.

Perşembe günü FCA ve PRA, bazılarının, davaların daha uzun süre sürmesine ve hem firmaların hem de bireylerin, bir taraftan büyük indirimli bir para cezası verme fırsatını korurken, davalara kamuoyu gözünden uzak olarak daha kolay bir şekilde itiraz etmelerine yolaçacağını sağlayacağını düşündükleri bir adım olarak, düzenleme icralarına dair karar verme süreçlerini gözden geçireğini açıkladı.